Miladê qetilkerdişê sîyasîyan û têkoşînê Komelê Demokratîkî: Vedat Aydin

Sîyasetê kurdî de tayê rojî û tarîxî estê ke, tenya yew roje nîyê; ê bîyê sembolê derd, dej û eynî wext de xoverdayîşê şarî. 5ê Temmuza 1991î, roja ke Serekê Partîya Kede ya Şarî (HEP) yê Amedî Vedat Aydin ameyo qetilkerdiş, eynî nê rojan ra yewa tewr girîng a. O wext, merdimê ke xo zey polîsan dayî naskerdiş, ameyî keyeyê ey, o girewt û berd. Cenazeyê ey di rojî dima, 7ê Temmuzî de, qezaya Xarpêtî Maden de ame vînayîş. Laşê ey ser o şopê îşkenceyêko giran estbî. Na hedîse, seraserê serranê 1990an de, seba roşnvîr, rojnameger û sîyasetmedaranê kurdan bîye destpêkê ravêrdeyê "faîlî meçhul"an.

Qetilkerdişê Vedat Aydinî, sîyaset de wextêko newe da destpêkerdiş. No wext, ravêrdeyê qetilkerdişanê sîyasî yê sîstematîkan o. Heta o wext, sîyasetmedarî pê qanûnan, pê dewayan û hepsan ameyêne astengkerdiş, la nê qetilkerdişî ra dima, sîyaseto legal bi giranî kewt binê tehlukeyê kişîyayîşî û qetilkerdişî. Şehadetê Vedat Aydinî, bi awayêko eşkera nîşan da ke dewlete êdî sîyaset de rayîrê dîyalogî qefilna û temamen vîyartîya polîtîkayanê asayîşî û xofî. No sîyaseto tarî, badê cû seba bi hezaran kesî bîyo sebebê mergî, vindbîyayîşî û koçberîye.

Raştîya serehewanayîşî û girseyîya şarî

10ê Temmuza 1991î de, roja ke cenazeyê Vedat Aydinî Amed de ame wedartiş, tarîxê kurdan de bîye yewna rûpelêko zaf giring û dîyarker. Sehezaran, vera pêro zext, gef û tehlukeyanê ewleyî, vejîyayî kuçeyan û wayîrîya cenazeyê xo kerde. No wayîrvejîyayîş, sîyasetê xofî û qorqkerdişî temamen pûç kerd. Şarî bi nê tewirê xo nîşan da ke ê sîyaseto demokratîk wazenê û qet yew hêz nêeşkeno îradeyê înan bişikno. Na merhele, eynî wext de serehewanayîşêko gird bî û girseyî yewbîyayîşê xo aver berd.

Girseyî ke o roje ameyî têhet, tenya seba yew şînî nê, seba yew tewirê sîyasî ameybî têhet. Şarî da îspatkerdiş ke sîyasetê zordestîye nêeşkeno vîrê înan pak bikero û rîşîya înan ra biqirno. Sîyasetê kurdan, nê serehewanayîşî ra dima hîna zaf bi girseyî. Xoverdayîşê o roje, semedê averşîyayîşê têkoşînê sîyasî bîyo nêxîk.

Şîddet û tengkerdişê sîyasetê legalî

Cenazeyê Vedat Aydinî de, rîyê dewlete yê tewr zordestî reyna xo da nîşandayîş. Hêzanê dewlete guleyî eştî şarî ser û girseyê cenazeyî kerdî hedef. Netîceya nê hêrişî de bi desan sîvîlî ameyî kiştiş, bi seyan kesî birîndar bîyî. No hêriş, xeta sîyasetî ya legale bi temamî teng kerd û yew mesajo zelal da: Dewlete nêwazena no şar bi hawayêko demokratîk sîyaset bikero.

O roje ra pey, ravêrdeyêko wina dest pêkerd ke bînayê partîyan ameyî bombakerdiş, wekîlê DEP’î bi zorî Meclîs ra ameyî girewtiş û partîyî ameyî padayîş. Qetilkerdişê Mûsa Anterî û rojnamegeranê bînan zî dewamê nê konsepte bîyî. Şîddeto ke o roje Amed de dest pêkerd, seraserê Kurdîstanî de bi serran dewam kerd û hêrişê vera sîyasetî heta ewro zî bi formê cîyayî dewam keno.

Ravêrdeyê Komelê Demokratîkî û mîraso berz

Sîyaseto ke bedelê wina giranî dayî, tewr peynî de pê felsefeya komelê demokratîkî xo nêwe ra afernayo. Nê zextî, no şîddet û padayîşê rayîran, tu wext nêeşkayî ravêrdeyê komelê demokratîkî bidê vindarnayîş. Eksê ci, bedelî çi benê wa bibê, komelê kurdan sîyaset de înşakerdişê cuye û komelêko demokratîk ra fek nêverda. Îradeyê ke 10ê Temmuzî de vejîya meydan, ewro sîyasetê komelî de, rêxistinbîyayîşê cinîyan de, sîyasetê xoserî de û paradîgmaya neteweya demokratîke de cîwîyeno. Vedat Aydin, tenya yew sîyasetmedar nêbî, o bingehê nê komelê demokratîkî yo ke bi kede û giranîya xo viraşt. Merdimê ke ewro manayê sîyaset kar anê û seba heqanê xo têkoşîn kenê, mîrasê nê rojan ra hêz gênê. Tarîx, êyê ke wina qetilkerdişan kenê mehkum kerd, la kede û xoverdayîşê Vedat Aydinan tim tewr vernî de, rûpelanê roşnan de ca gêno. O, rûhê sîyasetî yo ke qet nêmireno.