Rejîma Îranê li girtîgehan mirovan darve dike û qetil dike. Dewleta Tirkiyeyê jî mirovan di karê înşaet, zevî, fabrîqeyan de û jinan jî di malê de û li kolanan qetil dike. Rejîma Îranê ji destpêka 2026an û heta niha zêdetirî 427 girtî darve kir. Li Tirkiyeyê jî tenê di 5 mehên dawî de herî kêm 835 karker di kar de hatin kuştin. Dîsa 250 jin li kolanê ji aliyê mêran ve hatin kuştin.
Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê cezayê heta heta wekî îşkence qebûl kir û ji Tirkiye xwest Mafê Hêviyê qebûl bike. Lê li şûna ku Tirkiye Mafê Hêviyê qebûl bike û girtiyên ku cezayên wan qetiyaye serbest berde, dijberî vê yekê berdana wan 3-4 caran taloq dike û wan dubare dubare ceza dike. Heta niha bi dehan girtiyên siyasî ku 30 salin girtî ne li ruxmê cezayê wan qediya ne jî, bi taloqkirinê wan dubare ceza dike. Ev pratîka li dijî girtiyan nîşan dide ku Tirkiye Mafê Hêviyê red dike.
Li Wargeha Mexmûrê 16 komun hatin avakirin. Endama Meclisa Komunan Fatma Bîlen anî ziman ku ji bo bibin bersiva pêdiviyên civakê, bi hev re pirsgirêkan çareser bikin wan dest bi avakirina komunan kiriye.
Mamosteyê felsefeyê û siyasetmedar Abdullah Demîrbaş anî ziman ku pergalê berê li dijî kurdan polîtîkaya ‘zuhakirina behrê’ dabû ber xwe, lê niha polîtîkayên ‘şolîkirina behrê’ bi pêş dixe; li şûna cerdevaniya çekdarî, cerdevaniya siyasî saz dike.
Ji hikûmeta AKPê di 6 mehên borî de çend gavên şênber. Gel çi dixwaze, hikûmeta AKP-MHPê çawa fam dike? Di daneyên jêr de gavên şênber ên AKPê balkêş in.
Kurdistan di aliyê nebat û rîwekan de erdnîgariyeke pir dewlemend e. Kurdistan ji ber zêdebûna çiyayên xwe Hervaryumeke xwezayî ye. Bi hezaran sal berê gerok û hekîmên ewropayê ji bo gelek nexweşiyan hatine rîwek ji axa Kurdistanê kom kirine û di labaratuvarên xwe de ji bo derman bikar anîne. Li Kurdistanê heta niha 7 hezar cureyên rîwekan hatine qeydkirin. Ku lêgerîneke fireh bê kirin, tê gotin ku zêdetirî 10 hezar cure rîwek li Kurdistanê hene.
Siyasetmedar vexwînera Konferansa Komara Demokratîk Gultan Kişanak têkildarî konferansê diyar kir ku di vê serdemê de demokratîkbûn bi qasî nan û avê pêwîst e û got: “Astengiya li pêş demokrasiyê neçareseriya pirsgirêka kurdî ye. Em ê bi her alî mesela kurdî biaxivin. Komara ku rastiya gelê kurd û gelan esas bigire dikare demokratîk bibe.”
Hevberdevkê HDKê Alî Kenanoglû diyar kir ku armanca vê operasyona li dijî CHPê ew e ku hêzên alternatîf ên îktidarê ji holê rabike û wiha got: “AKP û dewlet bûne yek. Duh li dijî HDPê operasyon pêk anîn, îro jî li dijî CHPê. Îktidar CHPyeke li dijî kurdan dixwaze. Kemal Kiliçdoroglû tam li gorî daxwaza îktidarê ye.”
Endamê MYK yê DEM Partî Vezîr Coşkûn Parlak diyar kir ku Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk ne tenê ji bo kurdan lê ji bo tevahiya Tirkiyeyê pêvajoyek demokratîkbûnê ye û got: “Pêvajoyeke ku CHP û bingeha wê tê de nebe dê kêm be. Dê şansên wê yên serkeftinê kêm be. Birêz Ocalan ji destpêka pêvajoyê ve bi dijwarî dixebite ku CHPê tê de bigire. Ji ber vê yekê operasyon li dijî demokrasiyê ye.”
Hevserokê TOHAVê Xemgîn Yusuf Gurcu diyar kir ku DMME û KE di nav nakokiyan de ne û li hemberî Mafê Hêviyê wekî saziyên siyasî tev digerin û got: “Nenaskirina Mafê Hêviyê îşkence ye.”
Endamê Qada Perwerdehiyê ya Mexmûrê û mamosteyê zimanê kurdî Mele Şîrîn der barê pergala perwerdeya li Wargeha Mexmûrê nirxandin kir û got: “Zarokên kurdan dema bi zimanê tirkî perwerde dibin, wekî tirkekî/ê mezin dibin. Ya ku cudahiya neteweyan diyar dike, zimanê wan e. Netewe bi zimanê xwe tên nasîn. Têkçûna zimanekî têkçûna neteweyekê ye.”
Endamê Têkiliyên Derve yê Rêveberiya Xweser Sîhanok Dîbo destnîşan kir ku piştî peymana 29ê Çile, hin gavên hatin avêtin hene û got: “Di 3 mehan de gavên hatin avêtin hene. Lê ev peyman pir bi zahmetî dimeşe. Hin gav hatin avêtin û gavên mezin jî li benda avêtinê ne. Sûriye qaşo 80 sal in serxwebûna xwe îlan kiriye. Lê hêj ne serbixwe ye. Destwerdana derve zêde ye. Şamê ji bo vegera koçberên Serêkaniyê û Girê Spî heta niha biryar negirtiye. Ji ber ku Serêkaniyê û Girê Spî ji aliyê Tirkiyeyê ve tê rêvebirin.”
Hevseroka Şaxa ÎHDê ya Colemêrgê Sîbel Çapraz diyar kir ku li Enqereyê pêvajo cuda, li Colemêrgê pêvajo cuda ye û got: “Gundên sînor 24 saetan bi kamerayan tên şopandin. Leşker dixwazin gundên sînor vala bikin. Dîsa hişmendiya salên 1990î li vir dubare dibe.”
Berdevka Înîsiyatîfa Yekîtiya Demokratîk Gulcan Kaçmaz li ser astengiyên li pêş yekîtiya demokratîk û xebatên înîsiyatîfê yên ji bo Yekîtiya Demokratîk nirxandin kir. Gulcan Kaçmaz, anî ziman ku di vê pêvajoyê de hem derfetên mezin li pêşiya gelê kurd in û hem jî xetereyên mezin hene û got: “Dema kurd yekîtiyê ava bikin, dikarin hemû planan pûç bikin. Parastina herî xurt a li dijî şerê taybet yekîtî ye.”
Li gorî raporên RSFê Tirkiye di aliyê azadiya çapemeniyê de ji rêza 159an daket rêza 163an. RSFê di raporê de destnîşan kir ku ji 180 dewletan 110 dewletan zextên li ser çapemeniyê zêde kiriye.
Parêzer Rêzan Gezer anî ziman ku astengiya herî mezin a li pêş Entegrasyona Demkoratîk nakokiyên siyaseta Enqereyê ye û got: “Nebûna hevsengiya di navbera ewlehî û azadiyê de dibe sedema pevçûnên nêrînên cuda. Bi taybetî di warên qanûna dij-terorê de. Li Tirkiyeyê, ji bo civakeke aştîxwaz û demokratîk, ewil pêdivî bi parastin û misogeriya mafên heyî heye. Divê maf bi zagonên zelal û xurt bên parastin.”
Şerê DYA-Îsraîlê yê li dijî Îranê 36 roj in didome. Di rojên dawî de herî zêde başûrê Kurdistanê dibe hedefa êrişên rejîma Îranê. Rojnameger Kemal Rauf diyar kir ku çarenûsa hemû kurdan yek e û got: “Pêwîst e partiyên kurdî berjewendiya giştî û aştiya civakî li pêş berjewendiyên partiya xwe bibînin û hevrêziyê xurt bikin.”
Parlamenterê DEM Partiyê Omer Ocalan anî ziman ku kurd ji ber rojbûna Rêberê Gelê kurd rojbûna xwe dibînin 22 sal in tevî hemû astengiyan berê xwe didin Amara û got: “Em dixwazin êdî Serok Apo bixwe hezkirî û mêvanên xwe li Amarayê pêşwazî bike.”
Şêwirmendê Qabîleya El Cebûr Şêx Ekrem El Mehşuş anî ziman ku di deskpêka salê de dewletan xwestin kurd û ereban li hemberî hev bidin şerkirin, lê kurd û ereb nehatin lîstikê û li dijî şer derketin.
Endamê Meclisa PJAKê Ehwan Çîyako anî ziman ku Komara Îslamê ya Îranê 47 sal in mafê gelan binpê dike û got: “Gelê Îranê pêşengiya Kurdan qebûl dikin. Me di Şoreşa Jin Jiyan Azadî de dît. Li Îranê potensiyela Xeta Sêyemîn gelek zêde ye. Xebatên me dê ji bo Hevpeymaniya gelê Îranî jî bidome.”
Şerê li dijî Îranê ku di 28ê Sibatê de dest pê kir, 17 roj li pey xwe hiştin. Endamê Konseya Rêveber a PJAKê Siyamend Moînî anî ziman ku şerê dewletan şerê berjewendiyê ye û got: “Demokrasî dê bi têkoşîn û yekîtiya gelan bi pêş bikeve.”
Şerê Îsraîl-Amerîkayê ku di 28ê sibatê de li dijî Îranê dest pê kir, hefteyek derbas li pişt xwe hişt. Têkildarî şerê heyî rojnameger Behram Zeraî anî ziman ku Îsraîl û DYA bêhtir êrişî baragehên parastinê dikin û dixwazin rejîma Îranê teslîm bigirin û got: “Di serî de hêza parastinê lawaz dikin. Îran heta niha her diçe hêza parastinê ji dest dide.”
Rojnameger Hêlîn Asmîn li ser encama Peymana 29ê Çile rawestiya û got: “Hêzên girêdayî Şamê bi êrîşan xwestnin şerê di navbera kurd û ereban de pêş xistin. Lê HSDê bi peymanê rê li pêşiya komkujiya gelan girt. Dîsa dê têkoşîna gelê kurd siberoja Rojava diyar bike.”
Di ser erdheja 6ê sibata 2023yan re ku weke felaketa mezin dihat binavkirin 3 sal borîn. Li gel hikûmeta AKPê û serokkomar Tayîp Erdogan soz dabûn da ku ji mexdûrên erdhejê re xaniyan ava bikin jî, hîn zêdetirî 200 hezar mirov di çadir û konteyniran de dijîn. Hîn ji bo mexdûrên erdhejê xanî nehatine avakirin û di şertên herî xerab de dijîn.